Cây bạch đồng nữ và những điểm còn chưa biết

Bạch đồng nữ là một loại thảo dược vô cùng quen thuộc. Trong đông y rễ của bạch đồng nữ có vị ngọt nhạt, tính mát, thường được dùng để điều trị mọn nhọt, viên gan, kinh nguyệt không đều… Được coi là một vị thuốc khá an toàn nhưng trong một số trường hợp nhất định thì được khuyến cáo không được dùng. Vậy nên để phát huy hết công dụng của loại thảo dược này, thì những hiểu biết về cây này là rất cần thiết.

  Cây bạch đồng nữ là gì?

Cây bạch đồng nữ
Cây bạch đồng nữ

Bạch đồng nữ còn gọi mò hoa trắng, mò trắng, bấn trắng… Tên khoa học: họ Cỏ roi ngựa: Verbenaceae. Loài Clerodendrum có hoa màu đỏ: Clerodendrum squamatum Vahl. Gọi là xích đồng nam; hình thái rất giống bạch đồng nữ nhưng có hoa màu đỏ, quả màu lam đen. Loài Clerodendrum paniculatum L, gọi là ngọc nữ đỏ hay mò mâm xôi. Rất giống cây xích đồng nam nhưng lá chia 3 – 7 thuỳ, thường là 5 thuỳ. Các cây này có cùng công dụng nhưng ít được sử dụng hơn loài hoa trắng. Mọc hoang ở nhiều nơi, ở vùng núi lẫn đồng bằng. Bộ phận dùng: Lá có thể dùng rễ, rửa sạch, thái nhỏ, phơi hay sấy khô.

Bạch đồng nữ có chứa flavonoid, tanin, cumarrin, acid nhân thơm, aldehyd nhân thơm và dẫn chất amin có nhóm carbonyl. Theo Đông y, rễ bạch đồng nữ có vị ngọt nhạt, tính mát, vào hai kinh: tâm và tỳ. Tác dụng thanh nhiệt tiêu viêm, khu phong trừ thấp, điều hoà thể dịch. Ngoài ra, còn có tác dụng hạ huyết áp nhưng kết quả chậm; sau 4 – 5 tuần tác dụng thấy rõ rệt. Tác dụng giảm đau thấy rõ sau 1 – 2 tuần: người dễ chịu. Các chứng đau đầu, hoa mắt và mất ngủ hết dần; làm long đờm dãi, làm mát máu và cầm máu. Bạch đồng nữ dùng chữa bệnh bạch đới, viêm loét tử cung, kinh nguyệt không đều. Mụn nhọt lở ngứa, viêm mật vàng da, sốt, gân xương đau nhức, đau mỏi lưng và tăng huyết áp. ( Nguồn suckhoedoisong.vn).

  Mô tả về cây bạch đồng nữ.

Cây bạch đồng nữ trong tự nhiên
Cây bạch đồng nữ trong tự nhiên

Cây nhỏ cao chừng 1m đến 1.5m. Lá rộng hình quả trứng, chiều dài khoảng 10 – 19cm, chiều rộng 8 – 17cm, đầu lá nhọn phía cuống hình trái tim hay hình hơi phẳng. Mép lá có răng cưa to, khá thô, mặt trên có màu sẫm hơn, có lông ngắn, mặt dưới có màu nhạt hơn, mặt bóng. Phần trên là những đường gân hơi có lông mềm, vỏ có mùi hơi hôi đặc biệt của cây mò, cuống lá dài khoảng 8cm. Hoa màu đồng nữ có màu hồng nhạt hay trắng, hương hoa thơm, mọc thành hình mâm xôi gồm rất nhiều tán. Đường kính toàn cụm hoa có đường kính khoảng 10cm. Đài hoa có hình phễu, phía trên xẻ 5 thùy hình 3 cạnh tròn. Tràng hoa đường kính 1,5cm, phía dưới thành hình ống nhỏ, dài 2,5cm hay hơn, 4 nhị dính trên miệng ống tràng cùng với nhị thòi ra quá tràng.

Với mắt thường có thể thấy vòi nhuỵ thường ngắn hơn chỉ nhị. Bầu thượng hình trứng. Quả hạch gần hình cầu, còn đài tồn tại bao ở ngoài.

1.1 Khu vực phân bố, cách thu hoạch và chế biến.

Cây bạch đồng nữ mọc hoang ở các khu vực của nước ta, miền núi cũng như đồng bằng. Hoa thường ra vào khoảng tháng 7 – 8, quả chín vào tháng 9 – 10.

Cây thường phân bố nhiều ở các tỉnh miền nam Trung Quốc, Philipin, Indonexia. Thu hoạch lá vào quanh năm, tết nhất vào lúc cây đang và sắp ra hoa. Hái về phơi hay sấy khô, không phải chế biến gì đặc biệt. Có thể dùng rễ: Đào rễ về rửa sạch, phơi hay sấy khô. Khi dùng ta tiến hành thái mỏng để sắc uống. Dân gian thường dùng rễ sắc uống, còn lá chỉ dùng nấu nước dùng ngoài.

1.2 Thành phần hóa học bạch đồng nữ.

+ Trong lá Bạch đồng nữ Cleodendrum philippinum có muối Calci.

+ Trong cây Clerodendrum petasites có Flavonoid, Tanin, Cumarin, Acid nhân thơm, Aldehyd nhân thơm và dẫn chất Amin có nhóm Carbonyl.

+ Trong cây Clerodendrum paniculatum L. có Ethylcholestan-5, 22, 25, Trien-3b01, vết Anthocian (Trích: Tài Nguyên Cây Thuốc Việt Nam).

  Những tác dụng dược lí.

Cây bạch đồng nữ chưa thấy tài liệu nghiên cứu Năm 1968, bộ môn dược liệu phối hợp với phòng đông y thực nghiệm .Viện đông y nghiên cứu thấy bạch đồng nữ của ta có tác dụng hạ huyết áp do dãn mạch ngoại vi. Ngoài ra có tác dụng lợi tiểu, có khả năng ngăn chặn phản ứng viêm. Do phenol gây ra trên tai thỏ. Cây bạch đồng nữ (Trung Quốc) gần đây được nghiên cứu nhiều.

Theo Trần Gia Kỳ và Vương Ngọc Nhuận (1957, Thượng Hải trung dược tạp chí 4, tr 5-10). Trong nhân dân chỉ dùng một vị này chữa đau đầu đau nhức do phong thấp, tiến hành thí nghiệm trên động vật. Chứng minh có tác dụng hạ huyết áp rõ rệt. Trên một nửa số động vật thí nghiệm thấy huyết áp giảm xuống đột ngột, trên một nửa số con vật khác. Huyết áp xuống từ từ nhưng kéo dài; đối với chuột nhắt trắng thì còn hơi có tác dụng trấn tĩnh, không gây ngủ. Đối với mạch, bạch đồng nữ có tác dụng trực tiếp gây dãn mạch.

Tác dụng giảm đau: Cũng trong số báo trên, Vương Ngọc Nhuận còn chứng minh trên thực nghiệm rằng. Bạch đồng nữ có tác dụng làm hết đau; cây thu hoạch trước khi ra hoa có tác dụng mạnh hơn sau khi ra hoa.

2.1 Tác dụng lâm sàng.

Trên lâm sàng, Nhân dân y viện ở Thượng Hải đã dùng bạch đồng nữ chữa hơn 430 người đạt kết quả 72-1,87%. Rõ rệt nhất 32-50%, thời gian uống càng lâu, kết quả càng tốt. Đối với người trên 40 tuổi mắc bệnh, kết quả đạt tới 9 1 ,7 %, đối với người. có mạch máu đã xơ cứng và bệnh đã kéo dài lâu cũng có kết quả.

Trên lâm sàng, kết quả giảm huyết áp thường xuất hiện chậm, thường thường phải uống 4-5 tuần lễ mới thấy kết quả. Nhưng huyết áp hạ xuống rõ rệt. Tuy nhiên ngay sau khi bắt đầu uống một hai tuần lễ đã thấy người dễ chịu. Những triệu chứng đau đầu, hoa mắt, Mất ngủ hết dần. Khi huyết áp hạ tới mức bình thường dù chỉ uống một thời gian ngắn, huyết áp cũng không tăng lên. Nhưng nếu chỉ uống một hai tuần lễ, huyết áp lại có xu hướng tăng lên. Do đó huyết áp đã giảm tới mức nào rồi vẫn phải dùng thuốc. Với một liều thích hợp để duy trì kết quả. Tác dụng phụ cua bạch đồng nữ rất ít. Một số ít bệnh nhân thấy khô cổ, nôn mửa. Ngày dùng 10-15g chia 3 – 4 lần uống trong ngày. Cho đến khi huyết áp hạ xuống mức bình thường thì giảm liều xuống còn 2-4g một ngày.

2.2 Độc tính:

Thảo dược này có độc tính thấp. LD50 đối với chuột nhắt bằng đường uống là 150 (138-163) g/kg cơ thể ( Trích: Thông Tin YHCT số 43, 26-31).

Một số cách dùng thuốc hiệu quả bạch đồng nữ dành cho các chị em.

Những tác dụng thần kì của bạch đồng nữ đối với phụ nữ
Những tác dụng thần kì của bạch đồng nữ đối với phụ nữ

Bạch đồng nữ là một vị thuốc rất tuyệt vời dành cho một số bệnh thường gặp ở phụ nữ.

3.1 Trị kinh nguyệt không đều, kinh sớm kỳ, lượng máu nhiều, thấy kinh đau bụng. 

Dùng lá bạch đồng nữ với lượng 12 – 16g hãm hoặc sắc dùng để uống, ngày một lần. Nên uống hằng ngày hoặc để tăng công dụng, có thể phối hợp với các vị thuốc khác. Như vị ngải cứu (chích rượu), hương phụ (tứ chế), ích mẫu sao vàng, đồng lượng 12 – 16g. Ngày một thang, chia 3 lần uống trước bữa ăn và sau kỳ sạch kinh 1 tuần. Sử dụng liên tục từ 2 – 3 tuần để tăng hiệu quả. Nghỉ chờ sau khi sạch kinh 1 tuần của kỳ kinh lần sau lại uống tiếp liệu trình mới. 

3.2 Trị viêm gan, viêm mật vàng da.

Bạch đồng nữ dùng với nhân trần, diệp hạ châu, chi tử đồng lượng 12-16g, ngày một thang dưới dạng thuốc sắc. Sử dụng liền 3 – 4 tuần đến khi các triệu chứng thuyên giảm.

3.3 Trị dị ứng, mụn nhọt, ngứa lở ngoài da hoặc ngứa lở âm nang. 

Lấy hoa tươi hoặc khô, hãm hoặc sắc uống 12g/ngày (nếu khô thì 6g). Dùng liền nhiều ngày tới khi các triệu chứng thuyên giảm, hoặc lấy khoảng 21-32g hoa, sắc nước rửa, ngày một lần. 

Trong khi sử dụng cần lưu ý, chi Clerodendrum còn có một số cây cũng có tác dụng điều trị giống hoặc gần giống bạch đồng nữ. Như cây ngọc nữ thơm (Clerodendrum  fragrans  Vent) và cây xích đồng nam.

3.4 Đơn thuốc kinh nghiệm:

+Trị bạch đới, khí hư, kinh nguyệt không đều: 40-80g lá Bạch đồng nữ khô, sắc uống (Kinh Nghiệm Dân Gian).

+Trị kinh nguyệt không đều, bạch đới: Bạch đồng nữ, Ích mẫu, Ngải diệp, Hương phụ, sắc uống (Kinh Nghiệm Dân Gian).

+ Trị phong thấp khớp, vàng da: rễ Bạch đồng nữ sắc uống (Kinh Nghiệm Dân Gian).

+ Trị thấp khớp, sưng nóng đỏ đau thuộc thể nhiệt: Bạch đồng nữ 80g, Dây gắm 120g, cây Tầm xuân 8g, Đơn tướng quân 8g, Đơn mặt trời 8g, Đơn răng cưa 8g, Cà gai leo 8g, Cành dâu 8g. Sắc, chia 2 lần uống (Kinh Nghiệm Dân Gian).

+ Trị vàng da và niêm mạc, nhất là niêm mạc mắt bị vàng thẫm, kiểm nghiệm nước tiểu có sắc tố mật: rễ Bạch đồng nữ hoặc Xích đồng nam, sắc uống (Kinh nghiệm Bệnh Viện Lạng Sơn – Việt Nam).

3.5 Cách phân biệt.

– Cây bạch đồng nữ, cây Mò, Xích đồng nam (Clerodendron infotunatum Linn.) cùng chi, rất giống với cây trên, chỉ khác là màu xanh sẩm hơn, phiến lá xoắn hơn, mặt trên lá bóng hơn, hoa màu đỏ tươi. Việc xác định tên khoa học của cây trên chưa được thống nhất, có tác giả gọi cả hai cây trên cùng 1 tên là: Clerodendron squamatum Vahi. Cüng có người dùng hai cây trên với công dụng như nhau.

– Ngoài hai cây trên, nhân dân còn dùng lá và rễ của cây Clerodendron fragans Vent., gọi là cây Mò trắng, Mò mâm xôi, cây Bấn trắng, cùng họ để trị bệnh bạch đới, khí hư như hai cây trên, ngoài ra còn trị viêm khớp do phong thấp, lưng đau, đùi đau, bị liệt, chân phù. Dùng rễ khô từ 4~8g sắc uống. Trong trường hợp tiêu ra máu, trực trường sa, sắc nước xông, rửa. Huyết áp cao dùng lá khô 40 đến 80g sắc uống (Danh Từ Dược Vị Đông Y). Trích: Bách Khoa Y Học 2010.

Trên đây là những thông tin vô cùng hữu ích về cây bạch đồng nữ mà chúng tôi muốn gửi đến bạn đọc. Trước khi sử dụng ban nên tìm hiểu kĩ về các bài thuốc để nắm được cách sử dụng đúng nhất nhé.

Kiến thức đông y Việt Nam

Hotline: 0987.755.406

Website: kienthucdongyvietnam.com

Địa chỉ: 86/25/358 Bùi Xương Trạch, Thanh Xuân, Hà Nội

Mời Bạn Đánh Giá Bài Viết Này !

Lưu Minh Ngọc

Tôi là Lưu Minh Ngọc CEO tại https://kienthucdongyvietnam.com. Tôi là Thầy thuốc, Dược sỹ của Viện Chăm Sóc Sức Khỏe Việt Nam. Tư vấn miễn phí: 0838599686 - 0833599686

Có thể bạn quan tâm

  • Bệnh nhân Covid-19 từng 3 lần ngưng tim sau cai ECMO đang có diễn biến khả quan

    Bệnh nhân Covid-19 từng 3 lần ngưng tim sau cai ECMO đang có diễn biến khả quan

    Bệnh nhân Covid-19 từng 3 lần ngưng tim sau cai ECMO đang có diễn biến khả quan là thông tin được toàn xã hội quan tâm hiện nay. Tại hội nghị tập huấn trực tuyến điều trị ca bệnh covid-19 được Bộ Y tế tổ chức sáng nay, 11.4, các chuyên gia đã cập nhật về…

    Ngày: 13 Tháng Tư, 2020 | Đăng bởi: maynguyen92
  • Rối loạn kinh nguyệt có nguy hiểm không

    Rối loạn kinh nguyệt có nguy hiểm không

    Rối loạn kinh nguyệt là tình trạng mà nhiều phụ nữ gặp phải. Kinh nguyệt không đều hay rong kinh khiến da dẻ các chị em trở nên kém sắc và hay cáu gắt. Không dừng lại ở đó, rối loạn kinh nguyệt còn là triệu chứng tiềm ẩn của nhiều căn bệnh phụ khoa…

    Ngày: 30 Tháng Ba, 2020 | Đăng bởi: maynguyen92
  • Chế độ ăn bệnh tiểu đường bạn cần biết

    Chế độ ăn bệnh tiểu đường bạn cần biết

    Chế độ ăn bệnh tiểu đường cần chú ý những điều gì? Khẩu phần ăn như thế nào để hạn chế lượng đường huyết tăng? Bạn có quan tâm không? Tiểu đường là một căn bệnh có nguyên nhân phức tạp, diễn tiến nguy hiểm và biến chứng nặng nề nhưng lại đang ngày càng…

    Ngày: 24 Tháng Ba, 2020 | Đăng bởi: maynguyen92